Thông thạo kỹ năng đọc – viết

Hôm nay mình muốn bàn về Thông thạo kỹ năng đọc viết (Balanced literacy). Theo như chỉ tiêu của phòng giáo dục nơi mình, các em học sinh khi tốt nghiệp cấp 1 sẽ thông thạo cả hai thứ tiếng – Việt – Anh, hoặc Tây Ban Nha – Anh. Điều này có nghĩa các em có thể đọc, viết, và nói chuyện như một người bản xứ. Chương trình dạy học song ngữ này từ mẫu giáo đến lớp 5, các em sẽ học nửa ngày với một thứ tiếng, và buổi chiều sẽ học tiếng Anh. Các em sẽ nghe, nói, đọc, viết và thay đổi liên tục như vậy. Mục tiêu thì rất hay, và rất khó cho giáo viên vì phải soạn tận hai bài giảng (vì có vài em sẽ ở chung lớp đó nguyên ngày nên sẽ biết nội dung và sẽ dễ chán).

Tại sao lại là “cân bằng – balanced”.

Vì thầy cô chính là cây cầu giúp đưa các em từ bờ bên này (thầy cô sẽ mô phỏng, và các em sẽ tập làm theo y hệt), rồi trên cầu (thầy cô sẽ dần dần cho các em luyện tập với sự hướng dẫn và giúp đỡ), đến bờ bên kia (các em có thể tự mình đọc và viết cả hai ngôn ngữ).

balanced-literacy.png

Có những em gia đình nói tiếng Việt, nhưng không biết dạy cho các em thế nào, thì dù sao các em cũng có một môi trường để luyện nghe và nói. Có những em thì gia đình không hề nói tiếng Việt, điều này khiến cho các em chậm hơn các bạn. Như đầu năm có em suốt ngày nói “I don’t understand Vietnamese” (Con không hiểu tiếng Việt), nhưng với môi trường trong lớp, thầy cô và các bạn đều nói mỗi ngày, và khuyến khích em tập nói, em đã có thể đếm được từ một đến mười (ah, thật hãnh diện). Có những em ở nhà chỉ nói tiếng Anh và Tây Ban Nha, ba mẹ cũng không phải người Việt, vậy mà vẫn vào lớp tiếng Việt để có 3 ngoại ngữ @_@! Có trường hợp nếu em đó giỏi một ngoại ngữ, thì em sẽ tìm được mối liên hệ và học giỏi cả 3 thứ tiếng, trường hợp còn lại thì xảy ra nhiều hơn, là em yếu cả 3 🤦‍♀️.

Vậy để dạy các em thông thạo kỹ năng đọc – viết có những cách thức nào?

2389809_orig

Đọc (Reading): gồm có Giáo viên kể chuyện (Modeled read aloud), Giáo viên nói ra cách mình suy nghĩ (Modeled think aloud), Giờ tự tập đọc (Independent reading), Hướng dẫn đọc theo nhóm (Guided reading), Đọc cùng nhau (Shared reading).

Viết (Writing): gồm có Giáo viên viết mẫu (Modeled Writing), Hướng dẫn viết theo nhóm (Guided writing), Giờ tự tập viết (Independent writing).

Nghe Nói (Listening and Speaking): Giáo viên làm mẫu, Giáo viên hướng dẫn và hỗ trợ các em, Giờ tự tập nghe nói.

Học từ vựng (Word study): Nhận biết âm (Phoneic awareness), Phân tích cấu trúc từ vựng (Word structure analysis), Ngữ pháp (Grammar), Xây dựng từ (vocabulary instruction), Nhận biết các từ thông dụng (Sight word recognition), Đánh vần (spelling), “Dán” âm vào chữ cái (Phonics)

Kiểm tra và đánh giá (Assessment): Quá trình này khá là quan trọng vì không phải mình chỉ đánh giá các em vào các bài kiểm tra hay bài thi, mà thầy cô luôn luôn có những bài kiểm tra nhỏ và nhanh, để xem các em đang ở vị trí nào, cần sự hỗ trợ gì, để đẩy các em lên mức độ tiếp theo, hoặc giúp các em “trám” lại các chỗ kiến thức bị “lủng”.

Với một tư duy mở (growth mindset), bộ não mình sẽ phát triển nếu mình tiếp tục cố gắng và không bỏ cuộc. “Ông trời chỉ đưa ra thử thách cho chúng ta vượt qua” (Phim Jin-Bác sĩ vượt thời gian). Nếu chúng ta cố gắng không ngừng, lúc nào cũng suy nghĩ tìm cách tốt hơn thì đó là cách “tập gym” cho bộ não. Mình cũng đang cố gắng học thêm tiếng Tây Ban Nha trên Duolingo, mỗi ngày chỉ cần 5 phút buổi sáng nhưng liên tục (mình được 45 ngày liên tục rồi, yeah). Cũng ôn lại tiếng Nhật vì đăng ký thi lại N3 tháng 12 này, haha (Bỏ không được nên thôi đeo đuổi tiếp, với lại để không bị bịnh Alzheimer’s).

Các bạn học ngoại ngữ như thế nào? Hay các bạn học tiếng Việt như thế nào? (Nói thật mình không thể nhớ nổi mình đã vượt qua cấp 1 như thế nào, hay đã học đánh vần, học đọc ra sao, haiz, mình chỉ nhớ là lớp 1 mình đã đọc được truyện chữ và đọc hết 5 cuốn truyện đọc nên vô lớp chán, ngồi ngáp vì đọc lại truyện mình đã đọc rồi). Về tiếng Việt thì mình không hề giỏi Văn, thậm chí chỉ vừa đủ 5.0 cả cấp 3 haiz :”>. Vậy mà giờ đây mình lại dám thử viết blog (và có độc giả ^^, cảm ơn các bạn). Nếu bạn nào biết được cách dạy các em tiếng Việt hiệu quả, mình rất muốn biết và tìm hiểu.

Bắt đầu làm cô giáo rồi

Đầu tiên mình muốn gửi lời xin lỗi đến các bạn độc giả. Mình hứa là mỗi tuần sẽ viết một bài nhưng hơn cả tháng rồi mình chưa viết được bài nào, hic. Mình cảm thấy rất là áy náy. Một phần vì quá bận rộn với trường, lớp (vừa làm cô giáo, vừa đi học làm cô giáo nên trường lớp với mình có cả hai nghĩa luôn 😂).

Mình bắt đầu đi dạy ngày 5 tháng 9. Học thì tận 22 tháng 9 mới bắt đầu chuỗi ngày cày cục. Học cũng ít lắm, có 3 buổi tối và nửa ngày thứ bảy trong một tuần. Còn đi dạy thì hết liên tục 5 ngày trong tuần.

Lớp Một của mình là lớp song ngữ nên giáo án cho lớp tiếng Việt buổi sáng phải khác với lớp tiếng Anh buổi chiều. Có bạn hỏi mình có dạy đọc theo các ô vuông tròn không 😂, xin thưa là không. Giáo trình hay sách giáo khoa bên này không có cho tiếng Việt, nên đa số thầy cô tự dịch lại từ các sách tiếng Anh, các em phải tập nghe thầy cô nói, nhìn mặt chữ và tập nói theo thôi. Khối hình thì có chơi nhưng dùng cho môn Toán 😛. Mỗi ngày thầy hướng dẫn của mình đều đọc truyện cho mấy đứa (1 truyện tiếng Việt, 1-2 truyện tiếng Anh). Mấy đứa khi được nghe đọc truyện như vậy thì sẽ tập nghe, và có thể tự đọc một mình lại truyện đó trong giờ tự chọn. Mỗi ngày các em đều dành ra một giờ tự đọc truyện, hai giờ học Toán, và khoảng hai giờ để tập viết truyện. Lớp Một ở đây chưa khuyến khích mấy em tập viết đúng từ, hay chính tả, chỉ cần mấy em tập có suy nghĩ, ý tưởng rồi cố gắng viết + vẽ ra. Khi viết tập nghe các âm và viết theo khả năng của mình hoặc nhờ thầy cô giúp.

Bây giờ hơn tháng rưỡi rồi, mà ngày nào cũng có mấy đứa cứ chạy ra ôm mình. Rồi cứ “Cô Lan, Cô Lan” rồi kể chuyện đủ thứ, tặng quà nữa 😋. Có hôm học về khoa học các mùa trong năm, thầy dắt ra vườn nhặt lá về ép, thế là ngày nào tụi nhóc cũng tha cả nắm lá tặng thầy cô 😂. Mình bị bọn con nít phát hiện biết vẽ nên giờ ngày nào tụi nhỏ cũng cho “bài tập vẽ” cho mình, haiz (có khi ra trường thành giáo viên dạy vẽ luôn quá).

Bên cạnh đó, vẫn có những mặt trái về các vấn đề hành vi của các em. Mình đụng độ một “đại ca” lớp một ngay ngày khai giảng, và sau đó phát hiện “đại ca” trong lớp tiếng Anh của mình. À ha.. thế là “đại ca” bắt đầu dùng chiêu tránh né, phá phách, cười cợt trên phát âm tiếng Anh của mình. Nhưng thật ra khi biết được hoàn cảnh gia đình của em “đại ca”, hiểu được lý do tại sao em lại quậy phá như vậy, tại sao em lại “người lớn” như vậy, thấy thương hơn là trách (nhưng mà cũng nên la những lúc nó quậy). Có hôm nó nhờ vẽ hình con sư tử, qua hôm sau khi nó phát hiện ra con sư tử trong tập, nó liền viết thư cho mình: “Thank Co Lan for drawing me a leopard. Thank you so much.” làm mình cảm động muốn khóc. Rồi hôm sau nữa nó đòi vẽ con cọp. Nó lại viết thư cho hai thầy cô:

0187d2ee231edc16dada2a11f31b98316e354e8d86.jpg

(Thay Tu, I like you, and I like Co Lan, and I like the school. I love thay Tu, co Lan. I will not be bad. You are the best. I hope you like me.)

Hôm nào cũng đi làm sớm, đi học về cũng 9 giờ đêm, vẫn ráng ngồi soạn bài, làm “bài tập vẽ” cho mấy đứa, chỉ vì những việc như thế này. Thầy cũng bảo là cô Lan bị tụi nhỏ “dắt” rồi. Mình cũng bảo là ừ thì nhìn tụi nhỏ vui mình cũng vui, nguyên ngày nếu tụi nó vui chút xíu cuối ngày cũng đủ rồi.

Cuộc sống của giáo viên đúng là nghe có vẻ nhàm chán vì bài học nào cũng như bài học nào, ngày nào cũng theo trình tự nhất định như vậy, nhưng đối với mình thì mỗi ngày đều có chuyện để kể cho “đại ca lớn” ở nhà nghe, và lúc nào cũng suy nghĩ làm sao giúp tụi nhỏ trở nên tốt hơn (cả về học và về người).

Hiện tại mình ít viết blog vì mình…không có nghiên cứu bài viết gì để viết 😅. À, nhưng mà BuJo đã cứu vớt mình qua tháng rưỡi đầu tiên này (mới có tháng rưỡi mà xài gần nửa cuốn, hic, thầy hướng dẫn mình kêu size A5 đó không đủ đô, thầy nâng cấp lên A4 luôn 😅).

Đây là lớp Một của mình đi field trip đây (đi xem kịch trên thành phố). Thầy hướng dẫn quay và làm clip này.

Ước mơ…

Vài tuần trước, mình có nói chuyện với một, hai người bạn của mình về ước mơ. Đối với mình, ước mơ là một điều gì đó mà trái tim của bạn lúc nào cũng hướng đến, có thể gọi là mục tiêu của cuộc đời bạn, là điều bạn phải làm một lần trong đời. Tiếp tục đọc “Ước mơ…”

Học làm cô giáo

Hôm qua mình bắt đầu học chương trình Đại học 2 năm để làm giáo viên, trình độ dạy con nít cấp 1 hay mẫu giáo. Thật may vì học vào thời điểm này, thời điểm giao thoa giữa công nghệ và giáo dục, giáo viên đã có cái nhìn mở rộng hơn cho trẻ em. Không phải là bắt buộc bọn trẻ ngồi nghe, chép, học thuộc lòng như xưa nữa, mà giúp các em giữ được trí tò mò, hướng dẫn các em xây dựng nhận thức, các nguồn kiến thức mà các em có thể tiếp cận được. Tiếp tục đọc “Học làm cô giáo”

How have you been? Bạn sống có tốt không?

Hôm qua mình rất vui vì một người bạn đã lâu không liên lạc (bạn thân từ thời tiểu học) đã hỏi thăm mình. Và bạn cũng đọc blog của mình. Khi mình lắng nghe tâm sự của bạn, mình thấy một nỗi trăn trở không-của-riêng-ai. Tụi mình sắp 30 rồi, và nhìn lại 10 năm trước thì thật sự bạn không nhớ mình đã sống như thế nào, hiện tại thì quay cuồng công việc, con cái, gia đình. Mình quay lại bản thân, mình cũng từng lạc lối, mông lung, không định hướng được tương lai trước mắt, vì mình không hiểu người quan trọng nhất – bản thân mình. Tiếp tục đọc “How have you been? Bạn sống có tốt không?”

Tản mạn chuyện tình cảm vợ chồng

Mình và chồng cưới nhau mới chỉ được 4 năm thôi (nhưng 2 năm chia xa), giờ cũng tính là vợ chồng son, nhưng nếu tính thời gian quen nhau để đi đến quyết định kết hôn cũng hơn 10 năm trời. Nhiều người cũng hỏi sao quen nhau lâu hay quá vậy, không chán nhau sao, hay không cãi nhau sao, không bất đồng quan điểm à… Oh no, không hề nhé, cả hai đứa đều cứng đầu và luôn giữ quan điểm của mình đúng, cũng có cãi nhau nảy lửa, cũng giận dỗi tưởng chừng có thể dẫn đến chia ly, đôi lúc cũng chán vì có bồ cũng như không có, haiz… Nhưng khi đi đến quyết định về chung một phòng thì khác, ngẫm nghĩ lại thì tại sao tụi mình làm được như vậy nhỉ?

Tiếp tục đọc “Tản mạn chuyện tình cảm vợ chồng”